Jakie dolary są w obiegu? Przewodnik po banknotach

W Stanach Zjednoczonych w powszechnym obiegu funkcjonuje siedem nominałów: 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 dolarów. Choć wszystkie wyemitowane od 1861 roku banknoty pozostają prawnym środkiem płatniczym, poza granicami USA ich akceptacja zależy głównie od serii emisyjnej i widocznych zabezpieczeń. Starsze serie, zwłaszcza sprzed 1996 roku, często są odrzucane w kantorach lub wymieniane z dużym dyskontem. Zapraszam do szczegółowego przewodnika, który pomoże Ci odróżnić poszczególne wersje i uniknąć nieprzyjemności.

Jakie nominały dolara są obecnie w obiegu?

Amerykańskie banknoty produkowane są na podłożu z mieszanki bawełny (ok. 75%) i lnu (ok. 25%), bez celulozy, co nadaje im charakterystyczną sztywność i dotyk. Wszystkie nominały mają identyczny rozmiar – 156 × 66 mm. W codziennym obiegu spotyka się:

• 1 dolar – awers z portretem George’a Washingtona, rewers z Wielką Pieczęcią Stanów Zjednoczonych;
• 2 dolary – rzadko używany banknot z Thomasem Jeffersonem na awersie i obrazem „Deklaracja Niepodległości” Johna Trumbulla;
• 5 dolarów – portret Abrahama Lincolna, na odwrocie Mauzoleum Lincolna;
• 10 dolarów – Alexander Hamilton, rewers: Departament Skarbu;
• 20 dolarów – Andrew Jackson, rewers: Biały Dom;
• 50 dolarów – Ulysses S. Grant, rewers: Kapitol;
• 100 dolarów – Benjamin Franklin, rewers: Independence Hall.

Banknot 2-dolarowy emitowany jest sporadycznie i traktowany bywa raczej jako ciekawostka niż praktyczny środek płatniczy. Nominał 1 dolara od dekad nie przeszedł istotnych modernizacji i opiera się na podstawowych zabezpieczeniach, przez co rzadziej pada łupem fałszerzy.

Jak zmieniały się serie banknotów dolarowych na przestrzeni lat?

W przeciwieństwie do euro czy polskiego złotego, amerykański System Rezerwy Federalnej nigdy nie unieważniał żadnej emisji. W praktyce oznacza to, że w Stanach Zjednoczonych wciąż można spotkać banknoty drukowane nawet kilkadziesiąt lat temu. Decydujące znaczenie ma znajomość trzech generacji wzorniczych, które bezpośrednio wpływają na łatwość wymiany poza granicami USA.

Każda z tych serii wiąże się z innymi doświadczeniami podczas próby wymiany za granicą. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Banknoty z małymi portretami (do 1995 roku)

Banknoty z tej grupy są najstarszymi wciąż spotykanymi w portfelach. Portrety prezydentów i mężów stanu są w nich mniejsze i mieszczą się wewnątrz owalnej ramki. Na przykładzie 100-dolarówki z małym wizerunkiem Benjamina Franklina – taki banknot poza USA uznaje się za wysoce problematyczny. W Izraelu kantory mogą potrącać za niego nawet 30% wartości nominalnej, a w wielu krajach Azji Południowo-Wschodniej czy Ameryki Łacińskiej po prostu nie zostanie przyjęty.

Powodem jest rosnące ryzyko fałszerstw – starsze dolary pozbawione są nowoczesnych zabezpieczeń, a nominał 100 dolarów sprzed 1996 roku należy do najczęściej podrabianych. Dlatego, choć formalnie ważne, w obrocie turystycznym są praktycznie bezużyteczne.

Seria z dużymi portretami (1996–2012)

Wprowadzona w drugiej połowie lat 90. modernizacja znacznie poprawiła postrzeganie amerykańskiego pieniądza. Portret został powiększony i przesunięty poza centralny owal, a na wszystkich wyższych nominałach (od 5$ wzwyż) pojawiły się znaki wodne, zabezpieczające nitki widoczne w UV oraz farba optycznie zmienna zmieniająca kolor przy przechylaniu. Te banknoty w większości międzynarodowych kantorów są akceptowane, choć w krajach o zaostrzonych procedurach – na przykład w Izraelu – z reguły nie sprawiają problemów.

Najnowsza emisja – Series 2009 (od 2013)

Najmłodsza seria oznaczona „Series 2009” trafiła do rąk obywateli dopiero jesienią 2013 roku, ponieważ opóźnienia drukarskie wstrzymały emisję. Dziś to właśnie te banknoty są najbardziej pożądane podczas podróży. Główną innowacją jest niebieski pasek 3D na banknocie 100-dolarowym, na którym przy poruszaniu widać przemieszczające się dzwony i cyfrę 100. Dodatkowo na tym nominale umieszczono oznaczenie dla słabowidzących.

Poza Stanami Zjednoczonymi najnowsze dolary są przyjmowane bez jakichkolwiek zastrzeżeń, a często oferuje się za nie nieco lepszy kurs wymiany niż za starsze serie. Dlatego, planując wyjazd, warto zaopatrzyć się właśnie w banknoty z tej emisji, najlepiej w niższych nominałach, by uniknąć problemu z wydawaniem reszty.

Jakie zabezpieczenia chronią banknoty dolarowe przed fałszerstwem?

W zależności od nominału i roku emisji banknoty USD kryją w sobie od kilku do kilkunastu elementów utrudniających podrobienie. Jedynie banknoty 1 i 2 dolary nie doczekały się dotąd żadnej modernizacji – ich wygląd od dekad pozostaje niezmieniony.

Współczesne nominały 5, 10, 20, 50 i 100 dolarów posiadają natomiast rozbudowany system zabezpieczeń. Oprócz tradycyjnych czerwonych i niebieskich włókien wtapianych w strukturę papieru, znajdziemy na nich znak wodny odpowiadający portretowi władcy, a także cienką nitkę zabezpieczającą z powtarzającym się nominałem i skrótem USA, świecącą w ultrafiolecie (kolor fluorescencji zmienia się w zależności od nominału – na przykład niebieska dla 5$, seledynowa dla 20$, różowa dla 100$).

Na banknotach od 10 dolarów w górę zastosowano farbę optycznie zmienną: w prawym dolnym rogu nominał zmienia barwę ze złotej na zieloną przy przechyleniu. Na 100-dolarówce z najnowszej serii dodatkowo umieszczono efektowny niebieski pas z efektem 3D z ruchomymi dzwonami oraz kałamarz z dzwonem zmieniający barwę. Mikrodruki – maleńkie napisy „THE UNITED STATES OF AMERICA”, „USA 100” itp. – widoczne gołym okiem jedynie pod powiększeniem, stanowią kolejny próg trudności dla fałszerzy.

Co ciekawe, dolar amerykański ma opinię jednej z łatwiejszych do podrobienia walut. Wynika to głównie z faktu, że wraz z modernizacją nowych serii starsze egzemplarze nie są wycofywane. W obiegu krążą więc obok siebie banknoty o skrajnie różnym poziomie bezpieczeństwa.

System Rezerwy Federalnej nie unieważnia żadnej emisji, więc w obiegu wciąż pozostają dolary z lat 30. XX wieku. Ich wartość poza granicami Stanów Zjednoczonych jest jednak czysto teoretyczna – bez nowoczesnych zabezpieczeń niemal nikt ich nie honoruje.

Jakie dolary warto zabierać w podróż, a jakich unikać?

Planując zagraniczny wyjazd, najlepiej zaopatrzyć się w banknoty najnowszej serii (Series 2009) o nominałach 20, 50 i 100 dolarów, ale też w drobniejsze 5- i 10-dolarówki. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której sprzedawca nie ma jak wydać reszty i proponuje lokalną walutę po niekorzystnym przeliczeniu.

Stanowczo odradza się zabieranie dolarów z małymi portretami, zwłaszcza o nominale 100 dolarów sprzed 1996 roku. W krajach takich jak Izrael można wprawdzie je wymienić, jednak kantory naliczają prowizję sięgającą nawet 30% nominału. W popularnych kierunkach azjatyckich i południowoamerykańskich starsze banknoty bywają odrzucane bez możliwości negocjacji.

Przy zakupie dolarów w polskich kantorach lub bankach zawsze warto poprosić o egzemplarze z widocznym niebieskim paskiem (dotyczy 100$) albo przynajmniej z dużym portretem i widocznym znakiem wodnym. Gwarantuje to bezproblemową wymianę w niemal każdym miejscu na świecie.

Co zrobić ze starymi banknotami dolarowymi?

Gdy w szufladzie zalegają dolary z dawnych lat, przede wszystkim trzeba ustalić, czy chodzi o zwykłe obiegowe egzemplarze, czy może o rzadkie odmiany z potencjałem numizmatycznym. Każdy banknot zachowuje ważność, więc w USA bez problemu można go zdeponować w banku. W Polsce wymiana takich pieniędzy w banku komercyjnym jest jednak zazwyczaj niemożliwa, a kantory stacjonarne często odmawiają przyjęcia starszych serii.

Dla przeciętnego turysty najprostszym rozwiązaniem jest więc uprzednia wymiana starych dolarów jeszcze przed wyjazdem do USA albo – w przypadku wyjątkowych egzemplarzy – skierowanie ich na rynek kolekcjonerski. Decydujące znaczenie ma tu nie sam rok produkcji, lecz stan zachowania, rzadkość serii i numery seryjne. Poniższa tabela podaje przybliżoną wartość kolekcjonerską wybranych banknotów w polskich złotych:

Zwykły banknot 100-dolarowy z małym portretem w stanie obiegowym nie jest wart więcej niż jego nominał, ale egzemplarz w idealnym stanie, z rzadkim numerem seryjnym, potrafi osiągnąć pułap kolekcjonerski. Zanim więc podejmiesz decyzję o wymianie po kursie, dobrze zorientuj się, czy przypadkiem nie masz do czynienia z poszukiwaną odmianą. Fachowa wycena u numizmatyka rozwiewa wątpliwości i pozwala uniknąć sprzedaży za bezcen.